De Staat van het Onderwijs 2026 houdt bestuurders en schoolleiders een duidelijke spiegel voor. In het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en het mbo wordt met grote inzet gewerkt, maar de signalen zijn onmiskenbaar: de kwaliteit staat onder druk. Niet incidenteel, niet marginaal, maar structureel.

De cijfers laten zien dat veel scholen tekortschieten op kernstandaarden als basisvaardigheden, zicht op ontwikkeling en begeleiding en pedagogisch-didactisch handelen. Nog opvallender is dat juist op de zogenoemde SKA-domeinen (sturing, kwaliteitszorg en ambitie) regelmatig herstelopdrachten of onvoldoendes worden gegeven. En daar raakt het rapport aan de kern: dit zijn geen technische dossiers, dit zijn leiderschapsvraagstukken.

Twee beelden die blijven hangen

Kwaliteit ontstaat niet vanzelf
Onderwijskwaliteit is geen toeval en geen bijproduct van goede bedoelingen. Zij vraagt om gerichte sturing, om een cyclische aanpak van plannen, uitvoeren, evalueren en bijstellen. De inspectie is daar glashelder over: besturen en scholen moeten de kwaliteitszorg versterken, niet alleen om gericht te verbeteren, maar vooral ook preventief. Voorkomen dat onderwijs afglijdt naar ‘onvoldoende’ of ‘zeer zwak’ begint bij het bewaken én verbeteren van onderwijsprocessen, met heldere, toetsbare en ambitieuze doelen.

Wat daarbij opvalt: scholen die hierin niet slagen, missen zelden betrokken docenten of goede intenties. Wat ontbreekt, is samenhang en richting. Kwaliteit blijft dan hangen in papier, formats en plannen, terwijl de inspectie juist kijkt naar wat er in de praktijk gebeurt.

De schoolleider tussen ambitie en waan van de dag
Het tweede beeld is misschien nog herkenbaarder. De inspectie beschrijft de gemiddelde werkdag van een schoolleider anno 2026 als een aaneenschakeling van acute kwesties: vervanging regelen voor zieke leraren, administratie wegwerken, gesprekken met ouders, afstemming met de gemeente, vraagstukken rond financiën, regelgeving en personeel.

In die dagelijkse hectiek verdwijnt precies datgene wat het verschil maakt naar de achtergrond: pedagogisch leiderschap, focus op onderwijsontwikkeling en het consistent bouwen aan kwaliteitscultuur. Niet omdat schoolleiders dat niet willen, maar omdat tijd, ruimte en focus ontbreken.

Kwaliteitsverbetering vraagt leiderschap
Verbeterplannen, analyses en interventies zijn noodzakelijk, maar niet voldoende. Duurzame kwaliteitsverbetering staat of valt met leiderschap. Leiderschap dat prioriteert, richting geeft en het gesprek voert over wat ertoe doet in de klas.
Leiderschap is geen neventaak. Het is een vak.
Tegelijkertijd zien we in de praktijk dat juist dit vak wordt overvraagd. Schoolleiders worden opgeslokt door de organisatie, terwijl het systeem vraagt om leiders die positie innemen boven de dagelijkse drukte en de kwaliteitscyclus daadwerkelijk laten werken.

Tijdelijk leiderschap als hefboom
Moeten we dan niet stoppen met ‘randzaken’ en doen wat de bedoeling is? Jazeker. Maar dat vraagt om bewuste keuzes. En soms om een andere vorm van leiderschap.
Tijdelijk of interim leiderschap wordt nog vaak gezien als een noodoplossing: voor een vacature, een crisissituatie of een gebrek. Dat is een te beperkte blik. Interim is geen doel op zich, maar kan een krachtig middel zijn om ruimte te creëren voor structurele verbetering.

Goed ingezet tijdelijk leiderschap helpt om:

• de kwaliteitszorg opnieuw in te richten en te laten werken;
• focus terug te brengen op SKA: sturing, kwaliteitscultuur en ambitie;
• verbeterplannen te vertalen van papier naar praktijk;
• schoolleiders en besturen te ontlasten én te versterken.

Dat kan vanuit een rol in de lijn of juist langs de lijn. Altijd met hetzelfde uitgangspunt: bouwen aan blijvende kwaliteit, niet aan tijdelijke oplossing.

Tot slot
De Staat van het Onderwijs 2026 vraagt niet om meer regels of nieuwe formats. Het rapport vraagt om moed, om keuzes en om leiderschap dat kwaliteit mogelijk maakt.
Niet later. Niet op papier. Maar precies daar waar het onderwijs elke dag gebeurt.
De ervaren leiders van De Roo staan klaar jouw organisatie verder te helpen.
T 088 5522999 | M 06 40 10 55 11 | www.deroo.nl | E info@deroo.nl